Hưởng ứng Ngày Thế giới không thuốc lá 31/5, Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá 25-31/5/2026 và tăng cường thực thi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá
“Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo – Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá”
Ngày 31/5 hằng năm được Tổ chức Y tế Thế giới chọn là Ngày Thế giới không thuốc lá nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng về tác hại của thuốc lá đối với sức khỏe con người, môi trường và sự phát triển kinh tế - xã hội. Đây cũng là dịp để các quốc gia trên toàn thế giới tăng cường hành động phòng, chống tác hại của thuốc lá, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và xây dựng môi trường sống không khói thuốc.
Năm 2026, Tổ chức Y tế Thế giới lựa chọn chủ đề: “Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo – Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá”. Chủ đề năm nay nhấn mạnh việc phơi bày các chiến thuật ngày càng tinh vi của ngành công nghiệp thuốc lá trong việc quảng bá, lôi kéo người sử dụng mới, đặc biệt là trẻ em và thanh thiếu niên thông qua các sản phẩm nicotine và thuốc lá thế hệ mới.
Thuốc lá – hiểm họa đối với sức khỏe cộng đồng
Theo WHO, sử dụng thuốc lá là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ra các bệnh không lây nhiễm nguy hiểm như ung thư, tim mạch, đột quỵ, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, đái tháo đường và nhiều bệnh lý nghiêm trọng khác. Mỗi năm trên thế giới có hơn 8 triệu người tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá, trong đó khoảng 1,6 triệu người chết do hút thuốc thụ động.
Khu vực Đông Nam Á hiện đang đối mặt với gánh nặng rất lớn từ thuốc lá khi có khoảng 3,1 triệu người tử vong mỗi năm do các bệnh liên quan đến thuốc lá. Đặc biệt, trẻ em là nhóm chịu ảnh hưởng nghiêm trọng nhất bởi khói thuốc thụ động. Hiện nay, khoảng 50% trẻ em trên toàn cầu bị phơi nhiễm khói thuốc lá, gây ra hơn 65.000 ca tử vong ở trẻ em mỗi năm.
Tại Việt Nam, mặc dù công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá đã đạt được nhiều kết quả tích cực, song nước ta vẫn nằm trong nhóm các quốc gia có tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc cao trên thế giới và đứng thứ ba trong khu vực ASEAN. Theo các nghiên cứu được WHO trích dẫn, hút thuốc lá gây ra hơn 103.000 ca tử vong mỗi năm tại Việt Nam, trong đó có khoảng 84.500 ca tử vong do hút thuốc chủ động và hơn 18.000 ca tử vong do hút thuốc thụ động.
Không chỉ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, thuốc lá còn gây tổn thất nặng nề về kinh tế và môi trường. WHO ước tính tổng chi phí y tế, thiệt hại kinh tế và ô nhiễm môi trường do thuốc lá gây ra tại Việt Nam lên tới hơn 2% GDP mỗi năm. Việc sử dụng thuốc lá còn làm gia tăng gánh nặng đối với các hộ nghèo khi một phần đáng kể thu nhập bị chi cho thuốc lá thay vì các nhu cầu thiết yếu như giáo dục, dinh dưỡng và chăm sóc sức khỏe.
“Chiếc bẫy” tinh vi nhắm vào giới trẻ
Theo Tổ chức Y tế Thế giới, giới trẻ đang trở thành mục tiêu một cách có chủ đích của các tập đoàn thuốc lá trên toàn cầu. Thông qua việc sử dụng hương vị hấp dẫn, thiết kế bao bì bắt mắt, quảng bá trên mạng xã hội và các chiến lược marketing trá hình, các doanh nghiệp thuốc lá đang tìm cách khiến các sản phẩm gây nghiện trở nên “hiện đại”, “sành điệu” và “ít độc hại”.
Các sản phẩm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, túi nicotine và các sản phẩm nicotine tổng hợp đang được quảng bá như một xu hướng công nghệ mới. Tuy nhiên, thực tế cho thấy đây vẫn là các sản phẩm chứa nicotine – chất gây nghiện rất mạnh và đặc biệt nguy hiểm đối với sự phát triển não bộ ở trẻ em và thanh thiếu niên.
WHO khẳng định không có bất kỳ sản phẩm thuốc lá hay nicotine nào an toàn cho sức khỏe. Việc sử dụng nicotine ở độ tuổi thanh thiếu niên có thể gây rối loạn nhận thức, ảnh hưởng trí nhớ, giảm khả năng học tập, gây rối loạn cảm xúc và làm gia tăng nguy cơ mắc các vấn đề về sức khỏe tâm thần.
Đáng lo ngại, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử trong giới trẻ tại Việt Nam đang gia tăng nhanh chóng. Nếu năm 2019, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở nhóm tuổi 13–17 chỉ ở mức 2,6% thì đến năm 2023, khảo sát tại 11 tỉnh, thành phố cho thấy tỷ lệ này đã tăng lên 8,1%. Trong nhóm nữ từ 11–18 tuổi, tỷ lệ sử dụng cũng đã tăng đáng kể.
Điều này cho thấy các sản phẩm thuốc lá mới đang trở thành “cánh cửa” dẫn giới trẻ đến với nghiện nicotine và các hành vi nguy cơ khác.
Quyết liệt phòng, chống tác hại của thuốc lá
Những năm qua, Việt Nam đã triển khai nhiều giải pháp mạnh mẽ nhằm kiểm soát thuốc lá và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Nhờ đó, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điếu trong nam giới trưởng thành đã giảm từ 47,4% năm 2010 xuống còn 38,9% năm 2023; tỷ lệ hút thuốc trong thanh thiếu niên cũng giảm đáng kể.
Bên cạnh đó, tỷ lệ phơi nhiễm khói thuốc thụ động tại nơi làm việc, trường học, phương tiện công cộng và hộ gia đình đều giảm mạnh trong những năm qua, góp phần xây dựng môi trường sống an toàn hơn cho người dân.
Đặc biệt, Nghị quyết số 173/2024/QH15 đã quy định cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Đây là quyết sách quan trọng nhằm ngăn chặn nguy cơ gia tăng nghiện nicotine trong cộng đồng, nhất là ở thanh thiếu niên.
Sau khi quy định cấm được ban hành, số ca cấp cứu liên quan đến thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng đã giảm đáng kể. Điều này cho thấy hiệu quả rõ rệt của chính sách trong việc bảo vệ sức khỏe người dân và giảm áp lực cho hệ thống y tế.
Bên cạnh đó, nhiều chính sách quan trọng khác đang tiếp tục được thúc đẩy như:
- Xây dựng môi trường công cộng 100% không khói thuốc;
- Tăng cường cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trên bao bì thuốc lá;
- Kiểm soát chặt chẽ việc quảng cáo, khuyến mại và trưng bày thuốc lá tại điểm bán;
- Đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục và hỗ trợ cai nghiện thuốc lá trong cộng đồng.
Chung tay vì một môi trường không khói thuốc
Hưởng ứng Ngày Thế giới không thuốc lá 31/5 và Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá từ ngày 25–31/5/2026, mỗi cơ quan, đơn vị, tổ chức và người dân cần nâng cao nhận thức, trách nhiệm trong phòng, chống tác hại của thuốc lá; thực hiện nghiêm quy định cấm hút thuốc tại nơi làm việc, trường học, bệnh viện và nơi công cộng.
Mỗi người dân hãy chủ động nói không với thuốc lá, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng; tích cực vận động người thân bỏ thuốc lá; xây dựng gia đình, cơ quan, trường học và cộng đồng không khói thuốc vì sức khỏe, hạnh phúc và tương lai của thế hệ trẻ.
- Không có sản phẩm thuốc lá nào an toàn cho sức khỏe.
- Thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng chứa nhiều hóa chất độc hại gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe.
- Nicotine gây nghiện mạnh và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển não bộ ở trẻ em và thanh thiếu niên.
- Mọi người đều có quyền được sống và làm việc trong môi trường không khói thuốc.
- Cán bộ, công chức, viên chức và người lao động thực hiện nghiêm quy định cấm hút thuốc tại nơi làm việc.
- Vì sức khỏe của bản thân và gia đình, hãy bỏ thuốc lá ngay hôm nay.
- Yêu thương không chỉ là lời nói – hãy thể hiện bằng việc không hút thuốc.
- Bỏ thuốc lá là món quà ý nghĩa nhất dành cho những người thân yêu.
Ngọc Hà - Phòng QLTM
